Verminder littekens in je gezicht met een dermaroller

Bijna iedereen draagt wel een litteken – na acne, een operatie, waterpokken of een verwonding. Sommige vervagen met de tijd, andere blijven en vertellen een deel van onze geschiedenis. Maar waarom ontstaan littekens eigenlijk, waarom zien ze er zo verschillend uit, en wat bepaalt of ze verdwijnen? Hier nemen we alles door wat je moet begrijpen over littekens. (Wil je weten hoe je littekens in het gezicht behandelt – lees onze praktische gids.)

Wat is een litteken?

Een litteken is per definitie het resultaat van de huid die bindweefselcellen gebruikt om een beschadiging in de diepere huidlagen, de dermis, te herstellen, in plaats van alleen nieuwe huidcellen te gebruiken. Wanneer de huid beschadigd raakt, wil het lichaam de wond zo snel mogelijk repareren. Het eerste wat er gebeurt, is dat er een korstje ontstaat – een beschermend laagje zodat de huid ongestoord kan werken aan het herstellen van zichzelf. Die reparatie gebeurt met behulp van collageen, een van de belangrijkste bouwstenen van de huid.

Het probleem is dat er haast bij is. Het collageen wordt niet op dezelfde fijne, gestructureerde manier aangelegd als in de rest van de huid, en daarom krijgt het littekenweefsel een andere structuur. Stel je voor dat je een gat in de weg repareert met nieuw asfalt: het gat verdwijnt, maar je ziet een duidelijk verschil tussen de oude laag en de opvulling. Het is niet alleen het uiterlijk dat verschilt – ook de kwaliteit van de huid is anders. Littekenweefsel mist bovendien haarzakjes en zweetklieren.

Waarom worden littekens ongelijkmatig of oneffen?

Omdat de genezing snel en ongeorganiseerd verloopt, kan het resultaat heel verschillend zijn: verheven littekens, oneffen littekens of verkleurde littekens. Hoe het litteken wordt, hangt af van hoeveel collageen de huid produceert tijdens de genezing – te weinig geeft een putje, te veel geeft een verheffing. Leeftijd speelt ook een rol: hoe ouder je bent, hoe groter het risico dat een litteken zichtbaar en permanent wordt, omdat het herstellend vermogen en de collageenniveaus van de huid dalen. De collageenproductie begint al na de leeftijd van 25 jaar af te nemen.

Verschillende soorten littekens

Als een litteken niet geneest zoals het hoort, kan het zich ontwikkelen tot verschillende soorten. De drie meest voorkomende zijn atrofische, hypertrofische en keloïde littekens.

Atrofische littekens

Atrofische littekens ontstaan wanneer de huid collageen verliest tijdens de genezing, wat leidt tot verdiepingen in de huid. Ze komen vaak voor na acne of waterpokken en zien eruit als kleine putjes, omdat de huid te weinig weefsel heeft geproduceerd. Atrofische littekens zijn meestal dunner dan de omliggende huid en worden onderverdeeld in drie typen:

• Ice pick-littekens: smalle, diepe en puntige littekens die lijken op speldenprikken.
• Boxcar-littekens: bredere littekens met scherpe, duidelijk gemarkeerde randen.
• Rolling-littekens: zachte, golvende verdiepingen die de huid een ongelijkmatig uiterlijk geven.

Hypertrofische littekens

Hypertrofische littekens zijn verheven, rood en stevig, maar blijven binnen het oorspronkelijke wondoppervlak. Littekens die jeuken behoren vaak tot deze categorie. Ze ontstaan meestal enkele weken na de verwonding, komen het meest voor bij kinderen en treden vaak op na brandwonden of op het bovenlichaam. Vaak worden ze kleiner met de jaren.

Keloïde littekens

Keloïden lijken op hypertrofische littekens, maar kunnen enkele maanden na de verwonding ontstaan en groeien vaak buiten het oppervlak van de oorspronkelijke verwonding. Ze worden veroorzaakt door een overmatige collageenproductie, kunnen groot worden en zijn moeilijk te behandelen – chirurgie triggert het collageenproces vaak alleen maar meer. Keloïden worden meestal behandeld met compressieverbanden of siliconenpleisters, en mogen niet met microneedling worden behandeld.

Verkleurde littekens en pigmentveranderingen

Niet alle littekens gaan over structuur – veel gaan over kleur. Als een litteken verkleurd is, komt dat meestal doordat de huid het pigment melanine heeft overgeproduceerd, zogenaamde hyperpigmentatie. Dit gebeurt vooral snel als het litteken wordt blootgesteld aan zonlicht, wat een van de redenen is waarom men littekens altijd moet beschermen met kleding of een hoge zonbescherming.

Hyperpigmentatie vs hypopigmentatie

Als het litteken daarentegen pigment mist, wordt het hypopigmentatie genoemd – het litteken wordt dan wit en soms licht verheven, omdat het littekenweefsel helemaal geen pigment produceert. Dit komt het meest voor bij mensen met een lichte huid. Personen met een donkerdere huidskleur krijgen vaak grovere littekenvorming en zijn vatbaarder voor hyperpigmentatie.

Acnelittekens – het meest voorkomende type

Acnelittekens ontstaan nadat ernstige acne is genezen. Ze behoren vaak tot de atrofische littekens, maar acne laat ook twee andere sporen achter die vaak worden verward met littekens:

• PIH (post-inflammatoire hyperpigmentatie): bruine of donkere vlekken waar een puistje heeft gezeten.
• PIE (post-inflammatoir erytheem): rode of roze vlekken, het meest voorkomend bij een lichtere huid.

In tegenstelling tot echte oneffen acnelittekens vervagen PIH en PIE meestal vanzelf met de tijd – hoewel het maanden kan duren.

Vervagen littekens vanzelf?

Veel littekens rijpen en vervagen op natuurlijke wijze gedurende de eerste 1–2 jaar, naarmate de huid het collageen ombouwt en de roodheid afneemt. Kleurveranderingen (PIH/PIE) vervagen vaak vanzelf, terwijl structurele littekens – zoals oneffen atrofische littekens – zelden volledig verdwijnen zonder behandeling. Hoe snel dit gaat, wordt beïnvloed door je leeftijd, huidskleur, genetica en hoe goed het litteken is beschermd tegen de zon.

Wanneer moet je professionele hulp zoeken?

De meeste littekens zijn onschadelijk en een natuurlijk onderdeel van het genezingsproces van de huid. Maar neem contact op met een arts of huidtherapeut als een litteken groeit, hevig jeukt of pijn doet (kan wijzen op een keloïd), als het snel verandert, of als het je erg beïnvloedt. Keloïden en grote hypertrofische littekens moeten altijd door een professional worden beoordeeld voordat je zelf thuis iets probeert.

Kun je littekens behandelen?

Ja – veel littekens kunnen minder zichtbaar worden gemaakt, vooral atrofische acnelittekens en verkleuringen. Microneedling, retinol en vitamine C behoren tot de meest effectieve methoden om thuis mee te werken. We nemen precies door hoe je dit doet, stap voor stap, in onze gids: Littekens in het gezicht behandelen. Bekijk ook ons assortiment tegen littekens.

Veelgestelde vragen over littekens

Waarom krijg je littekens?

Littekens ontstaan wanneer een verwonding de diepere lagen van de huid bereikt en het lichaam deze repareert met bindweefsel (collageen) in plaats van gewone huid. Het nieuwe weefsel krijgt een andere structuur en kleur dan de omliggende huid.

Verdwijnen littekens ooit helemaal?

Pigmentveranderingen en verse, rode littekens vervagen vaak duidelijk met de tijd. Diepere structurele littekens verdwijnen zelden helemaal vanzelf, maar kunnen aanzienlijk minder zichtbaar worden gemaakt met de juiste behandeling.

Wat is het verschil tussen acnelittekens en pigmentvlekken?

Acnelittekens zijn een structurele verandering in de huid (putjes of verheffingen), terwijl pigmentvlekken (PIH) alleen een kleurverandering zijn. Pigmentvlekken vervagen meestal vanzelf, oneffen littekens doen dat zelden.

Kun je littekens voorkomen?

Gedeeltelijk. Krab of knijp niet aan puistjes en wondjes, houd het gebied schoon, en bescherm de genezende huid tegen de zon – de zon is de grootste afzonderlijke oorzaak van het verkleuren en permanent worden van littekens.

Littekens vertellen een deel van onze geschiedenis, maar dat betekent niet dat ze altijd permanent hoeven te zijn. De eerste stap is altijd om te begrijpen welk type litteken je hebt – daarna kun je de juiste weg vooruit kiezen.